16 Ekim 2026 Cuma

Editoryal ilkeler

Sözlük · A

Akıl yürütme modeli nedir?

Akıl yürütme modeli, cevap vermeden önce ara adımlar üreterek çok adımlı problemleri çözmek üzere eğitilmiş büyük dil modelidir. Düşünme modeli ya da büyük akıl yürütme modeli (LRM) adlarıyla da anılır.

Detaylı açıklama

Akıl yürütme modeli, sıradan bir büyük dil modelinin çok adımlı problem çözmeye uygun biçimde ek eğitimden geçirilmiş hâlidir. Model, nihai cevabı yazmadan önce ara adımlardan oluşan bir düşünce izi üretir, bu adımlar üzerinden çıktısını düzeltir ve sonra cevabını verir. Bu yaklaşım özellikle matematik, kodlama ve mantık gerektiren işlerde standart modellere göre daha iyi sonuç verme eğilimindedir. Eğitimde genellikle önce büyük ölçekli ön eğitim ve denetimli ince ayar yapılır, ardından pekiştirmeli öğrenme aşaması eklenir. Bu aşamada doğru cevaba ya da doğru ara adıma ödül verilir. Modelin cevap üretirken harcadığı hesaplama miktarını artırmak, yani test anı hesaplamasını büyütmek, ortak amaçtır. Bunun bedeli de vardır: model düşünürken ürettiği tüm belirteçler için hem ücret ödenir hem beklenir, üstelik bu belirteçler bağlam penceresinden yer kaplar. Aşırı düşünme, gereksiz uzun çıktılar ve bazı görevlerde başarının düşmesi bilinen sınırlardır. Modelin gösterdiği düşünce zincirinin her zaman gerçek gerekçeyi yansıtmadığı da araştırmalarda görülmüştür. Bugün birçok sağlayıcı, düşünme eforu ayarlanabilen ya da kapatılabilen hibrit modeller sunuyor. Yine de "düşünme" ifadesi mecazidir: model sonuçta öğrendiği örüntülere dayanarak tahmin yürütür.

Kullanım örneği

Bir öğrenci karmaşık bir olasılık sorusunu sohbet asistanına sorar. Standart model hemen bir sayı söyleyebilir. Akıl yürütme modunu açınca asistan önce soruyu parçalara ayırır, adımları sırayla dener, bir hatayı fark edip geri döner ve ancak sonra cevabı verir. Cevap birkaç saniye daha geç gelir ama çoğu zaman daha güvenilirdir.

Kaynaklar ve doğrulama

Son doğrulama
14 Ekim 2026
İlk akıl yürütme modeli
Akıl yürütme modeli kavramı Eylül 2024'te OpenAI'ın o1-preview modeliyle tanıtıldı. kaynak
Çok adımlı problem çözme
Akıl yürütme modelleri, nihai cevaptan önce ara adımlar (düşünce izleri) üreterek çıktısını iteratif biçimde iyileştirir. kaynak
DeepSeek-R1 dönüm noktası
Ocak 2025'te açık kaynaklı DeepSeek-R1 yayımlandı; DeepSeek eğitim yöntemini ayrıntılı bir teknik makaleyle paylaştı. kaynak
Maliyet ve gecikme
Akıl yürütme modelleri, AIME testinde akıl yürütmeyen benzerlerinden 10 ila 74 kat daha pahalıydı. kaynak
Ayarlanabilir düşünme eforu
Hibrit modellerde düşünme eforu ayarlanabilir; OpenAI o1 ve o3 için "low", "medium" veya "high" seçenekleri sundu. kaynak
Sınırlılıklar
Anthropic araştırması, daha uzun akıl yürütmenin bazı durumlarda doğruluğu düşürebildiğini gösterdi. kaynak
  1. Reasoning model
  2. What Is a Reasoning Model? | IBM