16 Ekim 2026 Cuma

Editoryal ilkeler

Sözlük · G

Generative AI (Üretken Yapay Zeka) nedir?

Üretken yapay zeka, eğitim verisindeki örüntüleri öğrenip metin, görsel, ses, video veya kod gibi yeni içerik üretebilen yapay zeka alanıdır. Çıktı genellikle doğal dilde yazılan bir istemle (prompt) tetiklenir.

Detaylı açıklama

Üretken yapay zeka, yapay zekanın içinde üretken modelleri kullanan bir alt daldır. Bu modeller eğitim verisindeki örüntüleri ve yapıları öğrenir, sonra kendilerine verilen girdiye göre yeni veri üretir. Girdi çoğu zaman günlük dilde yazılmış bir istemdir. Üretilen şey metin, görsel, video, ses ya da program kodu olabilir. Geleneksel ayrımcı (discriminative) modeller veriyi sınıflandırmaya ve tahmin etmeye odaklanır; üretken modeller ise eğitim verisine benzeyen yeni örnekler oluşturur. Alanın bugünkü yükselişi 2020'lerin başındaki derin sinir ağı gelişmelerine dayanır. Özellikle transformer mimarisine dayanan büyük dil modelleri bu sıçramayı mümkün kıldı. Bu teknoloji sohbet robotlarında, görsel ve video üretiminde, kod yazımında, sağlıkta ve finansta kullanılıyor. Aynı zamanda ciddi tartışma konuları var: yanlış ama kendinden emin görünen çıktılar (halüsinasyon), deepfake ve dezenformasyon, telif hakkıyla korunan eserlerle eğitim, enerji ve su tüketimi bunların başında geliyor. Bu yüzden üretken yapay zeka çıktılarını kullanırken doğrulama yapmak ve kaynağını belirtmek önemlidir. Bazı küçük modeller telefonda ya da kişisel bilgisayarda çalışabilirken, çok büyük modeller genellikle veri merkezlerinde çalışır ve bulut hizmeti olarak sunulur.

Kullanım örneği

Bir pazarlama çalışanı sohbet robotuna ürün için üç farklı tanıtım e-postası taslağı yazdırır, ardından görsel üreten bir araca “sahilde duran mavi bir bisiklet” tarif eder ve birkaç saniyede kampanya görseli elde eder. İkisi de üretken yapay zeka kullanımıdır.

Kaynaklar ve doğrulama

Son doğrulama
10 Ekim 2026
Tanım
Üretken yapay zeka, üretken modeller kullanarak metin, görsel, video, ses, bilgisayar kodu veya diğer dijital veri biçimlerini üreten bir yapay zeka alt dalıdır. kaynak
Çalışma mantığı
Modeller eğitim verisinin altında yatan örüntü ve yapıları öğrenir, girdiye yanıt olarak yeni veri üretir; girdi çoğunlukla doğal dil istemidir. kaynak
Teknik temel
2020'lerin başındaki yapay zeka patlaması, derin sinir ağlarındaki ve transformer mimarisine dayanan büyük dil modellerindeki gelişmelerle mümkün oldu. kaynak
ChatGPT'nin halka açılışı
ChatGPT Kasım 2022'de kamuya açıldı ve 2023'e gelindiğinde genel amaçlı metin görevlerinde üretken yapay zekayı yaygınlaştırdı. kaynak
Halüsinasyon
Üretken yapay zeka, kendinden emin görünen ama yanlış iddialar, alıntılar veya özetler üretebilir; bu olguya halüsinasyon denir. kaynak
Yerel çalıştırma
Birkaç milyar parametreye kadar küçük üretken modeller akıllı telefonlarda, gömülü cihazlarda ve kişisel bilgisayarlarda çalışabilir. kaynak
  1. Generative AI