Sözlük · L
LLM (Büyük Dil Modeli) nedir?
Büyük dil modeli (LLM), çok büyük miktarda metinle eğitilmiş ve metin üretme, özetleme, çevirme, analiz etme gibi dil görevlerini yapabilen bir yapay zeka modelidir. Çoğunlukla transformer mimarisine dayanan bir sinir ağı olarak çalışır.
Detaylı açıklama
Büyük dil modeli, çok sayıda metin üzerinde eğitilen ve dille ilgili işleri yerine getirebilen bir yapay zeka modelidir. Model, metni doğrudan okumaz; önce metni sayılara çevrilen küçük parçalara (token) böler. Eğitim sırasında bir dizinin nasıl devam edeceğini tahmin etmeyi öğrenir. Bu yüzden ilk aşamada çoğu model, bir sonraki parçayı öngören bir tahmin aracı gibi davranır. Sonrasında talimatları izlemesi ve asistan gibi davranması için ek eğitimden geçirilir; bu aşamada insan geri bildiriminden pekiştirmeli öğrenme gibi yöntemler kullanılabilir. Modellerin çoğu, bir dizideki öğeler arasındaki ilişkileri aynı anda değerlendiren dikkat mekanizmalı transformer mimarisine dayanır. Bu modeller yazı üretebilir, özetleyebilir, çeviri yapabilir ve programlama kodu yazabilir. Dış araçlara ve arama gibi hizmetlere bağlanarak yetenekleri genişletilebilir. Sınırları da vardır: eğitim verisi önyargılı ya da hatalıysa çıktının güvenilirliği düşebilir. Ayrıca model, akıcı görünen ama yanlış bilgi içeren yanıtlar verebilir; buna halüsinasyon denir. Bir modelin ne kadar büyük olursa 'büyük' sayılacağına dair kesin bir parametre eşiği de yoktur.
Kullanım örneği
Bir e-posta taslağını sohbet asistanına yapıştırıp 'bunu daha kısa ve resmi yap' dediğinizde, arka planda çalışan şey bir büyük dil modelidir. Aynı model uzun bir raporu üç maddede de özetleyebilir, ancak verdiği bilgileri her zaman kontrol etmeniz gerekir.
Kaynaklar ve doğrulama
- 10 Ekim 2026
- LLM, büyük miktarda metinle eğitilmiş, özellikle dil üretimine yönelik doğal dil işleme görevlerinde kullanılan bir yapay zeka modelidir (genellikle sinir ağı). kaynak
- LLM'ler genellikle transformer sinir ağı mimarisine dayanır. kaynak
- Transformer mimarisi 2017 NeurIPS konferansında Google araştırmacıları tarafından 'Attention Is All You Need' makalesiyle tanıtıldı. kaynak
- GPT tipi modeller önce bir sonraki kelimeyi tahmin edecek şekilde ön eğitilir, ardından talimatları izlemek için ince ayardan geçirilir. kaynak
- ChatGPT, Claude ve Gemini, LLM tabanlı modern sohbet robotları arasında sayılır. kaynak
- Önyargılı veya hatalı eğitim verisi LLM çıktısını daha az güvenilir kılabilir. kaynak
- 'Büyük' ifadesi belirsizdir, çünkü hangi parametre sayısının büyük sayılacağına dair kesin bir eşik yoktur. kaynak